عمرو بن عوف بن اوس در قباء « 1 » وارد شد و چون نزد سعد بن خيثمة بن حارث بن مالك از عشيرهء بنو سالم بن امرئ القيس بن مالك بن اوس به گفت و گو مىنشست ، مردمان پنداشتند پيامبر منزل پيش او برده است « 2 » . آن گروه از صحابهء رسول خدا كه به هجرت پيشگامى كردند و انصارى كه بر او گرد آمدند مسجدى در قباء بساختند تا در آن نماز گزارند ، و نماز آن زمان رو به بيت المقدس خوانده مىشد . چون رسول الله ( ص ) به قباء وارد شد ، در آن مسجد با ايشان نماز گزارد . اهل قباء گويند اين همان مسجدى است كه خداى تعالى در باب آن گويد : لمسجد اسس على التقوى من اول يوم احق ان تقوم فيه « 3 » . روايت شده است كه المسجد الذي اسس على التقوى ، همان مسجد رسول الله ( ص ) است . عفان بن مسلم صفار ما را چنين گفت كه حماد بن سلمه به روايت از هشام بن عروه و او از عروه در باب آيهء وَ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِداً ضِراراً وَ كُفْراً وَ تَفْرِيقاً بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ وَ إِرْصاداً لِمَنْ حارَبَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ « 4 » ، نقل كرد كه سعد بن خيثمه در قباء

--> ( 1 ) . قباء ( به ضم قاف ) نام قريه‌يى است در جوار مدينه . ( 2 ) . آن زمان پيامبر در خانهء كلثوم بن هدم مىزيست ، ولى مجلس اجتماع و آمد و شد مردم را در سراى سعد بن خيثمه قرار داده بود ، زيرا وى عزب بود و اهل و عيالى نداشت ( ابن هشام : سيرة سيدنا محمد رسول الله ) . ( 3 ) . حقا كه مسجدى كه آن را بنياد نهادند به راستى و پرهيزگارى از روز نخستين ، سزاتر است كه نماز كنى در آن ( سورهء توبه ، آيهء 108 - ترجمهء فارسى از كشف - الاسرار و عدة الابرار معروف به تفسير خواجه عبد الله انصارى ) . ( 4 ) . و ايشان كه مسجدى كردند ( ساختند ) به ستيز و كفر و جدايى ساختن ميان مؤمنان و چشم داشتن به باز آمدن كسى به آن مسجد كه با خداى و رسول به جنگ بود پيش از آن ( سورهء توبه ، آيهء 107 - ترجمه فارسى از تفسير خواجه عبد الله انصارى ) .